Ông chủ "làng chiến tranh"

QĐND - Thứ Năm, 20/08/2009, 20:19 (GMT+7)

“Lớp học thời chiến” được tái hiện ở “làng chiến tranh”.

Ông Nguyễn Xuân Liên, một người quê gốc ở Thủ đô Hà Nội, khi về hưu đã tạm biệt phố phường tìm đến Vực Quành (xã Nghĩa Ninh, Ðồng Hới, Quảng Bình), dốc toàn bộ vốn liếng tái tạo ký ức chiến tranh trên mảnh đất 10 héc-ta gần đường Hồ Chí Minh.

"Ðây là ngôi làng tái tạo hình ảnh một làng kháng chiến trong những năm tháng chống Mỹ, cứu nước. Nó là bảo tàng ngoài trời, có lẽ là duy nhất ở Việt Nam, với nhiều nhà hầm, đường giao liên, kho chứa vũ khí, hàng hóa... cùng nhiều di vật chiến tranh. Gọi là làng chiến tranh hay bảo tàng chiến tranh đều được cả" - Ông Liên tự hào giới thiệu về "làng" của mình như vậy.

Năm 1961, chàng trai trẻ 21 tuổi Nguyễn Xuân Liên vào công tác tại ngành y tế Quảng Bình. Gần 10 năm sống và chiến đấu cùng người dân Quảng Bình, nên đến bây giờ những ký ức hầu như vẫn còn nguyên vẹn trong ông. Ông nhớ hồi đi gặt lúa giúp dân ở Quảng Trạch, Lệ Thủy, chứng kiến nhiều gia đình ăn sắn thay cơm nhưng quyết không đụng đến một hạt gạo dành cho bộ đội. Rồi chuyện những người mẹ thức thâu đêm chăm sóc thương binh; những chị đêm đêm chèo thuyền trong mưa bom bão đạn vận chuyển lương thực, vũ khí ra tiền tuyến...

Năm 1992, ông Liên có dịp về thăm những đồng đội của mình đã mãi mãi nằm lại vùng đất lửa. Sau chuyến đi ấy, ông nảy sinh ý tưởng xây dựng “làng chiến tranh” ngay trên vùng đất lửa Quảng Bình. Thế là, năm 2003, sau khi nghỉ hưu, ông Liên bán nhà và vận động hai người con trai đang định cư tại Ðức giúp đỡ kinh phí, vào Quảng Bình thực hiện ý tưởng của mình.

Ông Liên-người chủ “làng chiến tranh”.

Bây giờ, bên cạnh việc tái hiện "làng chiến tranh", ông Liên còn xây Nhà tưởng niệm các anh hùng, liệt sĩ ở lối dẫn vào làng. Trên tường là danh sách các liệt sĩ được khắc trên bia đá lớn. Ngày ngày ông đến các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn Quảng Bình, thu thập tên, địa chỉ và chụp ảnh những ngôi mộ của các anh rồi gửi các phương tiện thông tin đại chúng và đăng tải trên trang nhật ký điện tử (blog: 360.yahoo.com/vucquanh) của mình. Ðến nay, ông đã sưu tập được địa chỉ của 3.000 liệt sĩ. Có lần, đoàn cán bộ, phóng viên Báo Bắc Giang vào thăm “làng kháng chiến”, ông đã cung cấp danh sách các liệt sĩ quê Hà Bắc hiện được an táng tại Quảng Bình. Sau khi Báo Bắc Giang đăng tải danh sách này đã có sáu gia đình tìm được mộ người thân.

Ông Liên tâm sự: "Tôi làm tất cả những việc này trước hết là thỏa với lòng mình, sau là muốn để lớp trẻ hiểu thêm về thế hệ cha anh ngày trước. Thế hệ chúng tôi, tất cả mọi người đều sẵn sàng hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc. Tôi chỉ muốn làm công việc nhỏ để tiếp tục truyền thống ấy".

Bài và ảnh: Lê Bảo – KT

Làng bảo tàng chiến tranh ở Quảng Bình

---

Nhà tranh với mái hầm chữ A tránh bom. Ông Nguyễn Xuân Liên (Quảng Bình) đã có ý tưởng tái dựng lại làng bảo tàng chiến tranh ở vực Quành, xã Nghĩa Ninh, phía tây thị xã Đồng Hới. Với ông, đó là cách tốt nhất để lưu giữ ký ức một thời chiến tranh gian khổ. Chiến tranh đã đi qua 30 năm, những con người của một thời máu lửa có nhiều cách khác nhau để lưu giữ ký ức hào hùng của mình. Ông Nguyễn Xuân Liên, với ý tưởng tái dựng lại Làng bảo tàng chiến tranh ở vực Quành, xã Nghĩa Ninh, phía tây thị xã Đồng Hới, Quảng Bình là một trong những người như thế. Có diện tích 10 ha, ngôi làng  tái hiện không gian chiến tranh, nơi từng có các tuyến đưa giao liên đi qua, có ống dẫn xăng dầu của Đoàn 559 đưa vào phục vụ chiến trường miền nam, có trạm quân y dã chiến và giữa mảnh đất này là ụ pháo phòng không 12 ly 7. Ngôi làng được bắt đầu xây dựng từ tháng 7-2003,  giờ là quần thể với những mái nhà tranh cổ truyền của người dân Quảng Bình. Những căn hầm chữ A được sử dụng làm phòng mổ, nhà điều trị của quân y, dân y, hội trường, lớp học, kho gạo, hệ thống hầm hào, bến phà dã chiến, đường giao liên và cả một hố bom tấn Mỹ to đùng, dấu tích vừa tái dựng còn nguyên mầu đất rừng. Nhà trẻ thời chiến. Trong căn hầm nửa nồi nửa chìm khác là nhà trẻ thời chiến. Ông Liên giới thiệu những chiếc nôi trẻ đong đưa làm khách gợi nhớ Quảng Bình của những năm tháng chiến tranh ác liệt. Mảnh đất lửa từng là hậu phương lớn, nơi tập kết bộ đội: lương thực, đạn dược cung cấp cho tiền tuyến lớn miền Nam, vừa là tiền tuyến hằng ngày nhận hàng ngàn trái bom của Mỹ ném xuống trong cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc từ 1964 đến 1968. Không tuân theo những nguyên tắc làm bảo tàng thông thường, bằng ký ức của mình với sự giúp đỡ của bạn bè, ông Liên đã cùng chính những người dân sống nơi đây xây dựng lại làng. Và chỉ có họ mới có thể giúp ông tái dựng lại một thời "mưa bom bão đạn" thực sự sống động và chân thực nhất. Căn bếp thời chiến. Chiếc đèn dầu hỏa từ vỏ bom bi, hòm đựng gạo, xẻng đào hào mòn vẹt, những cánh cửa bị đạn bom băm nát, chiếc xe đạp có bình điện dùng chiếu sáng trong hầm mổ dã chiến... Đó chính là những kỷ vật của biết bao con người từng chống chọi và sinh tồn giữa mưa bom bão đạn trao tặng cho ông, bởi đơn giản nó sẽ mang thêm giá trị khi được đặt đúng trong ngôi làng này. Bên cạnh đó, ông còn mời một số người dân địa phương về sống trong chính những căn nhà ấy, vừa để có thu nhập, vừa thổi hồn quá khứ vào ngôi làng. Ông Liên cho dựng sáu căn nhà do chính ông cất công mua từ nông thôn huyện Quảng Trạch về. Đó là những căn nhà rường, lợp ngói liệt hoặc tranh nguyên nếp xưa của người dân Quảng Bình. Sâu chút nữa là bốn căn nhà khác được lợp tranh, trét vách bằng rơm trộn đất sét bùn theo truyền thống của người địa phương nơi đây. Sau hồi nhà của mỗi căn có làm thêm một chiếc hầm chữ A tránh bom. Dù chưa hoàn chỉnh nhưng làng bảo tàng chiến tranh đã có nhiều du khách dừng chân sau khi đã ghé thăm di sản văn hóa thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng. Xin trích dòng cảm xúc của một bạn trẻ: "Nếu ai đã từng đổ xương máu vì cuộc chiến tranh ở Việt Nam, đã từng mất mát người thân, nhà cửa, ruộng vườn khi đến đây sẽ bồi hồi nhớ lại bao kỷ niệm xưa để ấm lòng hơn, để thương yêu quý trọng nhau hơn trong hiện tại. Nếu ai chưa từng biết đến những gian lao, hy sinh cao cả của lớp người đi trước, xin hãy đến đây để được hiểu thêm quá khứ qua những mái tranh vách đất đầy sự thật này". Theo Người đẹp Việt Nam file:///I:/Bao%20%20Vuc%20Quanh/Nhan%20Dan%20---%20Trang%20tin%20b%C3%A0i%201.htm

Old man and his historic museum

11:30' 11/04/2006 (GMT+7)

VietNamNet – With daring ideas, a man has spent over VND3bil (US$187,500) to rebuild a village in the central Quang Binh province to look as it did in wartime. Nguyen Xuan Lien, 64, from Hoai Duc District, Ha Tay Province, has made an “outdoor museum” on 10ha of Village 7, in Nghia Ninh Commune, Dong Hoi City, central Quang Binh province, by rebuilding an impressive view of a Vietnamese village in wartime. After crossing a small bridge, visitors are inside the museum. A number of hills set with craters and oil drums, surrounded by a network of communication trenches. Next to these is a small village with about ten houses, including a residence, an infirmary with an operating room under a trench; a kindergarten, school, store and a command post. Each residence has special and different decoration, with symbolic style from different regions and people of the time, together with views of trees, poultry and animals. Lien also built a memorial monument for late medical staff, his old unit mates, killed in action in the area. His museum includes two historic heritage pieces: an piece of an oil-pipeline that linked to the South, running under Ba Da Lake, and a 12.7mm anti-aircraft gun used around Dong Hoi. “I had not planned to open a museum, I was just following my inspiration,” Mr Lien said about his museum. “The inspiration grew day by day, until I could not stop myself thinking about it. I have tried my best to rebuild by memory, experience and my life during that bloody time in the museum”. Lien further revealed that he would recreate part of the Truong Son Road in the museum, with hills, water spring, and forest. To bring his idea to life, Lien and a friend travelled the area collecting parts of old houses and implements from the war. “I was often called a crazy man for my project, which I have spent all my wealth on,” Lien said. “However, I believe that my work is right. My unit mates would be happy to see it from heaven.” Lien’s museum touched many of its visitors. “This is the first place I saw what it was like during the fighting between the Vietnamese and American armies. Now, I am really touched by the will of the people, by their intelligence and force, and also the great work of Mr Lien”, said Matthias Bolz, a painter from German. Mr Lien had fought in the army from 1960s, on the Binh Tri Thien battlefield (presently Quang Tri province). In the 1970s, Lien moved north to Thai Nguyen’s Medical School and from 1983 he worked in Hanoi until he retired in 2003. “I spent my whole life in healthcare. The years on the Quang Binh battlefield are unforgettable to me. It is the reason that I made the museum.” Lien said. In 1992, he visited the former battlefield and his late unit mates. He promised them he would return, and make their memory live on. In 2003, Lien sold his house in Hanoi, and collected money from his two sons, a little over VND2bil (US$125,000), and returned to Quang Binh to keep his promise. Tran Anh Tuan, Director of Quang Binh Collective Museum said, “Lien’s museum is a line between the past and the present. It is to help young people to understand more of their history”. (Source: GD&XH) file:///I:/Bao%20%20Vuc%20Quanh/nguyen%20xuan%20lien.htm

Người xây Bảo tàng thời chiến trên đất Quảng Bình

---

Cách thành phố Ðồng Hới, tỉnh Quảng Bình 10 km đi theo đường Hồ Chí Minh huyền thoại, nhìn sang hướng tây là một Làng du lịch sinh thái văn hóa, nằm trên một khu đất rộng 13 ha, tại vực Quành, thôn 7, xã Nghĩa Ninh. Khi đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Nguyễn Xuân Liên quê huyện Hoài Ðức, tỉnh Hà Tây cũng như bao thanh niên khác hăng hái lên đường làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Ông tham gia cách mạng từ những năm 1960 với nhiệm vụ là cán bộ quân y, tham gia trên chiến trường máu lửa Bình Trị Thiên xưa (nay là tỉnh Quảng Bình). Từ năm 1961 đến 1970, ông làm việc ở Ty Y tế Quảng Bình. Sau này ông trở về làm ở Trường Y tế Thái Nguyên, đến năm 1983 ông được điều động về Hà Nội làm việc tại Viện Châm cứu, năm 2003 ông về hưu. Ông Liên tâm sự: "Chiến tranh đã qua đi hơn 30 năm, nhưng ký ức về cuộc chiến tranh luôn gợi nhớ lại trong ông về đồng đội của mình, những người đã hy sinh vì Tổ quốc". Công trình mang dấu tích lịch sử Mùa hè năm 1992, ông quyết định về thăm lại chiến trường xưa, thăm những đồng chí, đồng đội của mình đã mãi mãi nằm lại trên mảnh đất Nghĩa Ninh năm xưa. Trở về Hà Nội tiếp tục công tác và đến năm 2003, ông Liên quyết định bán nhà, huy động hai con trai đang định cư tại Ðức và gom góp gia sản, tất cả được hơn ba tỷ đồng để mang vào Quảng Bình mua đất, xây "bảo tàng". Cách thành phố Ðồng Hới, tỉnh Quảng Bình 10 km đi theo đường Hồ Chí Minh huyền thoại, nhìn sang hướng tây là một Làng du lịch sinh thái văn hóa, nằm trên một khu đất rộng 13 ha, tại vực Quành, thôn 7, xã Nghĩa Ninh. Nơi đây ông Liên đã tái hiện không gian sống động, chân thực của một thời kỳ mưa bom, bão đạn chống Mỹ, cứu nước đầy gian khổ, anh hùng của người dân Quảng Bình. Bảo tàng được bắt đầu từ một chiếc "cầu phao" (làm bằng thùng phuy) bắc qua một con suối, gợi nhớ cho người xem công việc của Bộ đội Cụ Hồ năm xưa đã tự sáng chế ra cầu phao để vận chuyển lương thực, vũ khí vào chiến trường. Từ "cầu phao" đi theo "con đường mòn giao liên" dài 200 m, hẹp, hai bên đường "cây cối um tùm" nên địch khó có thể phát hiện bộ đội ta đang hoạt động. Ði hết đường giao liên là các "giao thông hào" chạy dọc ven làng (Nghĩa Ninh). Các giao thông hào này liên kết giữa các nhà trong làng để làm lối thoát ra ngoài nếu bị Mỹ ném bom. Ðến đây, trước mắt chúng ta là một xóm nhỏ của những năm 1960, với hơn chục ngôi nhà. Những ngôi nhà ở đây đều được xây theo kiểu nửa nổi nửa chìm, với những mái nhà tranh được xây dựng theo đúng nguyên mẫu: Nhà nhỏ lợp tranh, tường đất. Trong nhà có hầm chữ A để trú ẩn khi địch thả bom, các vật dụng được bảo vệ bằng các thùng đất để chứa các đồ dùng dễ cháy như chăn, màn, quần áo... Những ngôi nhà này thời chiến tranh có hai tác dụng vừa là chỗ ở của gia đình, đồng thời là kho chứa lương thực của Nhà nước. Những bao gạo được gửi vào nhà dân để chi viện cho tiền tuyến miền nam được mang khẩu hiệu "Cho không lấy, thấy không xin". Ông Liên chỉ tay vào những bao gạo nói: "Trong chiến tranh gạo không nhiều, đói lắm... Nhưng người dân Quảng Bình không hề lấy một hạt gạo vì mỗi gia đình họ đều có con em đang chiến đấu ngoài chiến trường, nếu lấy gạo ăn là ăn xương máu của con em mình". Trong khuôn viên bảo tàng còn "mọc" lên những kho xăng, kho quân trang của bộ đội để dọc tuyến đường nhưng không có một trạm canh gác, bởi đã được nhân dân bảo vệ. Ðặc biệt, bảo tàng còn lưu giữ được hai chứng tích của thời đó là đường ống dẫn dầu vào nam nằm dưới suối Ba Ða và một trong bốn ụ súng phòng không 12 ly 7 của mặt trận Ðồng Hới. Bảo tàng còn có "Ðài tưởng niệm nhân viên y tế" để nhớ những đồng nghiệp của ông Liên đã hy sinh trong chiến tranh. Giữa những mảnh bom, đạn to nhỏ đủ các cỡ được thu thập từ hàng bán sắt vụn, xếp chung quanh những hố bom còn sót lại sau chiến tranh, mang dòng chữ "Sản xuất giỏi chiến đấu cũng giỏi". Du khách đến thăm khu du lịch của ông Liên không khỏi xúc động và nhận ra rằng không nơi nào trên trái đất khát vọng sống lại mãnh liệt như ở đây. Sâu nặng tình đồng đội Nhiều năm qua, ông Liên đã bỏ công sức để tìm đến Nghĩa trang Quảng Bình, ghi lại tên, tuổi những liệt sĩ và lập thành một danh sách mộ chí liệt sĩ. Phân, chia các ngôi mộ theo từng tỉnh, thành phố và theo vần A, B, C được ông lưu giữ rất cẩn thận. Trong 3.000 ngôi mộ, có 300 ngôi mộ chỉ có tên không có địa chỉ. Việc làm này của ông Liên góp phần giúp các gia đình có con em đã hy sinh mà chưa biết mộ đang ở đâu, mặt khác ông cũng có một người em trai đã hy sinh cho quê hương, cho đất nước, nên ông thấu hiểu sự mất mát đó. Làm được điều này, trong lòng ông thanh thản, vơi đi phần nào trách nhiệm của người còn sống với người đã mất. Ðây là việc làm mang ý nghĩa nhân văn cao đẹp của ông với đồng đội của mình và không phải ai cũng làm được. Ðây là một công trình mang ý tưởng độc đáo ẩn chứa cái tâm, cái tình cảm sâu nặng của ông Liên với đồng đội, với quê hương Quảng Bình trong suốt 30 năm sống và gắn bó với mảnh đất giàu truyền thống này. NGUYỄN THỊ THÚY file:///I:/Bao%20%20Vuc%20Quanh/Nguoi%20xay%20bao%20tang%20thoi%20chien1.htm

Người tái dựng một làng chiến tranh  13/09/2004 08:05 Ông là một người Hà Nội. Sinh ra, lớn lên và công tác tại Hà Nội, gần cả cuộc đời gắn bó với Hà Nội, nhưng có mười năm trai trẻ, theo tiếng gọi của Tổ quốc, ông băng rừng, vượt núi vào chiến đấu tại miền Tây Quảng Bình. Mười năm ấy đã để lại trong ông những ấn tượng không thể phai nhạt về mảnh đất, con người nơi đây trong chiến tranh ác liệt. Để rồi sau hơn 40 năm, khi đã ở tuổi thất thập, ông quay lại đây...   Nhà trẻ trong Làng chiến tranh Ông là một người Hà Nội. Sinh ra, lớn lên và công tác tại Hà Nội, gần cả cuộc đời gắn bó với Hà Nội, nhưng có mười năm trai trẻ, theo tiếng gọi của Tổ quốc, ông băng rừng, vượt núi vào chiến đấu tại miền Tây Quảng Bình. Mười năm ấy đã để lại trong ông những ấn tượng không thể phai nhạt về mảnh đất, con người nơi đây trong chiến tranh ác liệt. Để rồi sau hơn 40 năm, khi đã ở tuổi thất thập, ông quay lại đây... Theo lời anh cán bộ địa chính thị xã Đồng Hới (tỉnh Quảng Bình) từ trung tâm thị xã ngược lên phía Tây Bắc chừng 12km, chúng tôi có mặt tại Làng chiến tranh (thuộc khu vực Quành, xã Nghĩa Ninh, thị xã Đồng Hới) của ông Nguyễn Xuân Liên. Ông Liên tâm sự với chúng tôi, càng về già ký ức về thời trẻ càng sống dậy trong ông mãnh liệt, nhất là quãng thời gian 10 năm (1961-1970) ông gắn bó, chiến đấu tại Quảng Bình. Đến năm 1992, ông mới có dịp trở lại Quảng Bình. Nhìn mảnh đất này đang thay da đổi thịt từng ngày, ông vừa vui lại vừa buồn. Ông vui bởi mảnh đất xưa nham nhở  những hố đạn bom nay  là một rừng thông xanh bạt ngàn. Còn buồn vì người ta mải lo làm ăn mà sẵn sàng xóa đi những dấu tích của một thời oanh liệt - những công sự pháo, trận địa chống càn... Vậy là ông nảy ra ý định tái tạo lại ngôi làng trong chiến tranh mà đến nay vẫn in đậm trong  trí nhớ của ông. Ông bảo: “Cũng may vẫn còn lại một đoạn địa đạo, vài ụ pháo mười  hai ly bảy”. Về lý do dựng làng, ông chân thành: “Mới đầu tôi định làm chỉ như để là món quà gửi hương hồn các đồng đội của tôi, những cán bộ ngành y tế đã hy sinh trên tuyến lửa Trị Thiên này. Nhưng rồi thấy mọi người động viên nên nghĩ càng phải làm để cho con cháu biết ngày trước cha anh chúng đã sống, chiến đấu thế nào chứ”. Thế là đầu năm 2003, ông tạm rời phố phường Hà Nội vào Quảng Bình xin phép dựng làng. Ông cười: “Tôi nghĩ tái dựng  một làng để cháu con có thể hình dung cuộc chiến đấu khốc liệt và những hy sinh của cha anh cũng là một cách để đền đáp mảnh đất đã che chở tôi suốt 10 năm bom đạn thôi”. Đấy là ông nói thế, chứ bà con thôn 7, xã Nghĩa Ninh này giờ chịu  ơn ông nhiều lắm ! Dù cho đã có lúc bà con gọi ông là ông “khùng”, ông “hâm”. Một năm trước, dân làng vùng đồi miền Tây này xôn xao cả một dạo khi nghe tin có ông cán bộ hưu trí tận Hà Nội  bỏ tiền mua hàng chục héc ta đất đồi. Mà có phải để trồng cây hay lập trang trại gì cho cam. Đằng này ông lại đi vét hố bom, đào hầm, dựng lên cả chục ngôi  nhà tranh của ngót nửa thế kỷ trước mới lạ ! Chuyện của ông nói gầm trời  này có một thì hơi quá, nhưng ở cái xứ này chắc chẳng ai làm vậy. Ông Liên nguyên là một cán bộ ngành y tế đã nghỉ hưu. Năm ngoái vẫn  sống yên ổn với vợ  ở số nhà 415, C10 khu tập thể Tân Mai, Hà Nội. Đùng một cái, ông bán nhà, đưa vợ một nửa tiền rồi cầm một nửa (0,8 tỷ) vào Quảng Bình mua đất, xây làng. Ông tâm sự: “Trong khi người  ta đua nhau bỏ làng lên phố thì tôi lại bỏ phố về làng. Kể ra người ta cười cũng phải”. Dạo ấy, có đợt vợ ông làm căng lắm, bà dọa cả ly thân để cản ý định “gàn  dở” của ông. Rồi thì ly thân thật. Nhưng bây giờ, nhờ cái ý định gàn dở của ông mà từ tháng 7-2003 đến nay, gần 30 con người đang có công ăn việc làm trong khu làng của ông. Và cả con đường mới - niềm mơ ước của bà con nơi này, tiện cho sản xuất, cho xe cộ vào. Nhìn con đường mới bằng sỏi dài hơn 1 km từ đường Hồ Chí Minh vào ông vui lắm. Tháng 7 vừa rồi tôi quay lại vực Quành thì nghe anh Toàn, bảo vệ nói ông Liên đã đi Hà Nội. “Nghe đâu ông đi chuyến này để nhận tiền của hai đứa con từ Đức gửi về, lấy kinh phí cho việc xây dựng giai đoạn hai”. Anh Toàn nói thêm: “Đến giờ phút này, ông cụ đã đổ vào đấy ngót 3 tỷ bạc chứ ít gì. Rứa  mà một ngôi nhà tử tế cho riêng mình ông vẫn chưa có. Thực ra, nói là “làng” thì cũng không thật chính xác. Vì trong khu vực 10 ha, ông Liên được phép dựng làng chẳng có gia đình nào sinh sống cả. Làng gồm một hệ thống địa đạo dài 4km với hơn chục hạng mục công trình ở dưới sông, trên mặt nước, trong lòng đất... Dẫn chúng tôi đi thăm hết 4km địa đạo, vừa bước lên cửa hầm của khu nhà khách, ông kể: “Một năm trước địa đạo này bị san lấp chỉ còn có 1 km. Những căn hầm chữ A, lớp học dã chiến này đều mới  được phục hiện. Ban đầu tôi thuê người về làm. Tự thân đi kiếm những vật dụng còn sót lại của chiến tranh trong nhà dân. Nhưng dần dần bà  con hay tin, người góp công đào hầm, người có vật dụng gì thì đem cho nên cứ nhiều lên”. Ấn tượng và cảm động nhất là khu nhà trẻ với những chiếc nôi trẻ, chiếu cói. Nhiều mảnh cháy sém được ông đem về tái hiện lại rất chân thực. Xuôi đò  về phía đông vực Quành, đi qua chiếc cầu phao được ông ghép bằng những thùng phuy xanh đựng xăng trong chiến tranh, chúng tôi bắt gặp ngổn ngang  những bao tải giả gạo, giả lương thực phục hiện cảnh lương thực, yếu phẩm thả trôi trên sông nhằm tiếp tế cho bộ đội thời chiến. Trên sông có nơi cồn cát nổi lên để lộ một đoạn ống dầu. Ông Liên giải thích,  đó là đường ống dẫn dầu thuộc hệ thống dẫn dầu vào đến tận Lộc Ninh trong những năm miền Bắc chi viện cho miền Nam. Ông tính đến mùa khô sẽ tôn tạo phục vụ những giờ ngoại khóa lịch sử cho con em tỉnh nhà cũng như lớp trẻ hậu sinh mọi miền đất nước. Sau hơn một năm  thi công, 13 hạng mục đã bước đầu hoàn thành. Ông Liên sắp sửa bắt tay vào xây dựng  giai đoạn hai. Được biết, dự án xây dựng làng chiến tranh giai đoạn hai của ông nhận được sự quan tâm lớn của UBND tỉnh Quảng Bình bởi đây sẽ là điểm du lịch sinh thái, lịch sử trong tương lai  gần. Đất nước đã  qua hơn một phần tư thế kỷ im tiếng súng. Cả nước đang như  một công trường bộn bề dựng xây và phát triển trong sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa của hành trình đổi mới. Chiến tranh và những di tích của nó  đang dần trở nên hiếm hoi, phai nhạt  cùng quy luật của thời gian và tốc độ phát triển kinh tế - xã hội. Phải làm gì để lớp  người trẻ tuổi hôm nay, những thế hệ sinh sau chiến tranh - hình dung và thấu hiểu  những mất mát gian khổ hy sinh của  cha anh những năm  kháng chiến, đặng tri ân, tôn vinh và phát huy truyền thống trong dựng xây đất nước hôm nay? Đó là câu hỏi khiến nhiều cơ quan, cấp, ngành vẫn  luôn nghĩ suy, trăn trở. Với nguyện vọng và mục đích đầy ý nghĩa ấy, có thể nói, hành động tái hiện một ngôi làng chiến tranh của cựu chiến binh người Hà Nội Nguyễn Xuân Liên ở Đồng Hới, Quảng Bình thật đáng được ghi nhận và ủng hộ. HNM ANHTHU

Medic re-creates war site from memory

Stored memories:Visitors look at a re-created storage hut at the private museum near Dong Hoi. — VNSPhotos Hoai Nam Show and tell:Nguyen XuanLien leads a group through a classroom like those used during the American War. by Nguyen Quang Vinh A former medic and practitioner of traditional medicine has created a reminder of war in Quang Binh, ensuring younger generations never forget and helping veterans heal old wounds. In Nghia Ninh commune, to the west of Dong Hoi stands 10ha that are a testament to the days of the American War. The museum includes a thatched-hut hamlet with underground houses and an operating theatre, a hospital, school, anti-aircraft gun positions, mobile ferry landing and dozens of kilometres of trenches and shelters. In 1961, at 19 years of age, Nguyen Xuan Lien of Ha Noi volunteered to go to Quang Binh, one of the hardest hit provinces during the war, to work in the provincial medical unit. The next 10 years saw him and other colleagues living in bomb shelters to save the lives of soldiers and civilians. As the country was re-unified in 1975, Lien thought of returning to the land where he had fought. But it was only in 1992 that he returned, and was surprised at the enormous change that the province had gone through. "At the same time, I also felt sad that the vestiges of war had been swept away by time," said Lien. "Nothing was left, the trenches, the underground houses, anti-aircraft guns and bomb holes are all gone. "The young generation of this country are now ignorant of the glorious past of the nation and the facts of the devastating war," added Lien. He felt immense pain at the idea that many would not remember the difficulties of war, and what they had won for their country. He decided to set up a small museum as a monument to the accomplishments of a generation immersed in war to provide them with independence and freedom. Lien returned to Quang Binh with the initial VND1 billion to invest in his project. He began constructing the site from memory on the 2ha-large plot of land, reliving the images of the war: running through barrages of exploding shells and bombs to save the children. "I still remember my comrades' funerals without any family members by their side, only the smoke of the bombs and the roars of the enemy's aircrafts," said Lien. There were times when he had to perform operations under the light of the bicycle's dynamo in the shelter. Their only source of courage was derived from the bowls of hot rice prepared by the mothers in Quang Binh, and the knowledge that these women did not have enough rice to feed themselves. Lien turned back time, recalling all the familiar faces and places, to search for things now no longer in use and bring them back to his place: a peasant's house made in the 1960s, a wooden rice box, a worn-out shovel, a door torn apart by bombs, a rice mortar filled with shrapnel bomb pieces, and a cradle burnt by napalm. Seeing his work, locals, especially those who endured the war, rushed to help. They dug the A- shaped shelters and trenches, recreating the underground kindergarten, living quarters, operation theatre, and rice storehouse. From the initial 2ha of land, Lien decided to expand his plot to 10ha thanks to the donation and contribution of friends and his children. His children, now living overseas, have returned home to see his work. Understanding his pain, and the therapy gained from erecting this painful monument, they decided to assist him financially. The compound is just 4km away from the famous Ho Chi Minh Trail (now a national highway). At first, Lien hired local people to work for him. But when they came to understand his project, they offered much more than the money they received because of their war memories. "Many old veterans walked for dozens of kilometres to offer their skill, ideas and labour," said Lien. At the news of the project, the highest provincial officials also came to visit and were all startled by his accurate portrayal. The museum has now turned into a meeting place for war veterans and groups of school children coming with their teachers to listen to stories on the war. Matthias, a young German painter, wrote after his visit: "I have for the first time faced the American War at this museum in Quang Binh set up by MrLien. "I am very touched at the will, intelligence and strength of the people on this land who fought to protect their country against the brutal war." Now Lien is almost empty handed without money needed for further work. "I feel happy because I am able to reciprocate the love and protection that the people in this land offered me decades ago. And it is an invaluable asset to me now," said Lien. At the same time, he is also hopeful that one day, when his project is recognised better, it might become a tourist destination to generate income for the locals that he longs to pay back. — VNS

Làng kháng chiến” Vực Quành kêu cứu

(Cadn.com.vn) - Dù  có sự đồng thuận của UBND tỉnh Quảng Bình thế nhưng hơn 6 năm trôi qua mà Khu du lịch sinh thái - văn hóa Vực Quành vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) và không hề nhận được chính sách ưu đãi nào. Từ đó phát sinh nhiều hệ lụy khó lường và khu tái hiện làng kháng chiến này cũng như “ông già kỳ lạ”- chủ nhân của Khu di tích -  đang héo mòn theo thời gian. Tái hiện khu làng kháng chiến Cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc vĩ đại của quân và dân ta đã đi qua 35 năm. Trên cả nước nói chung và tỉnh Quảng Bình nói riêng, có biết bao di tích lịch sử quan trọng cần được lưu giữ và bảo vệ. Có người vốn không sinh ra trên mảnh đất Quảng Bình, nhưng mang trong mình mối duyên nợ với Quảng Bình đã đến mảnh đất nắng gió này để thực hiện ước muốn ấy. Từ năm 2003 (gần 30 năm sau ngày đất nước thống nhất), ông Nguyễn Xuân Liên (người Hà Nội gốc) gác lại chuyện gia đình và cuộc sống sung túc, an nhàn ở thủ đô để khăn gói vào Quảng Bình chọn vùng đất thuộc xã Nghĩa Ninh-TP Đồng Hới dựng làng kháng chiến nhằm tái hiện lại thời kỳ chiến tranh giải phóng đất nước. Ý tưởng tốt đẹp ấy của ông ban đầu gặp không ít khó khăn, nhưng không hề làm ông nản chí. Gặp người tri kỷ, ông thổ lộ: “Cả đời mình mắc nợ với mảnh đất này”. Nói thế là bởi trong thời kỳ chiến tranh ông được điều động vào mảnh đất tuyến lửa Quảng Bình làm công tác y tế, chăm sóc sức khỏe cho cán bộ chiến sĩ và nhân dân. Trong những năm tháng đầy gian khổ ấy, người dân Quảng Bình đã yêu mến, che chở và đùm bọc ông và biết bao đồng đội của ông. Vì vậy ý tưởng tái tạo làng kháng chiến tại mảnh đất đã một thời gắn bó máu xương nhằm lưu giữ những hiện vật thời chiến tranh để các thế hệ con cháu vẫn thấy được một thời hào hùng của cha ông đã thôi thúc ông thực hiện. Cùng với đôi vợ chồng trẻ tốt bụng, ông Liên đã bôn ba khắp nơi để sưu tầm hiện vật, tìm mua những trang vật dụng gắn liền với đời sống sinh hoạt sản xuất của người dân như khung nhà rường, chiếc cày bừa, máy xay lúa, cái nôi mây, bao bố (loại bao tải to dùng đựng lúa gạo)...; những vật dụng, vũ khí dùng để chống lại quân giặc như thùng đựng đạn, thùng phuy xăng dầu và cả những thiết bị, vũ khí của giặc như cây nhiệt đới, bom tạ... Lặn lội, cần mẫn sưu tầm, cần mẫn từng nhát cuốc phát hoang, dựng nhà,... như con ong chăm chỉ không quản ngại khó khăn, mưa nắng dần dà ngôi làng kháng chiến của ông Liên cũng đã thành hình. Thấy được thành quả bước đầu, ông quên hết chuyện cả đôi bàn tay rướm máu bỏng rát, quên hết những trận cảm liệt giường để tiếp tục lao vào công việc. Để đến nay ông đã làm xong 14 ngôi nhà kháng chiến, tất cả được bố trí gần như nguyên bản theo các dạng: nhà ở, nhà trẻ, hầm bí mật, hầm chữ A, trường học bí mật, trạm y tế... Quả là một kỳ tích! Kể từ khi bắt đầu xây dựng đến nay, rất nhiều  đoàn khách trong, ngoài nước đến tham quan, tìm hiểu và học tập, đặc biệt là đoàn thanh niên Việt kiều. Trong sổ lưu niệm của khu du lịch có nhiều đoạn ghi cảm tưởng rất xúc động của nhiều vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các bộ, ngành từ T.Ư đến địa phương khi đến tham quan. Năm 2005, Tổng Cục Du lịch đã tặng bằng khen cho ông Liên. Tháng 6- 2006, UBND tỉnh Quảng Bình có thư cảm ơn ông Nguyễn Xuân Liên vì đã giúp tỉnh đón tiếp, tổ chức chuyến thăm của Đoàn Tùy viên quân sự các nước.  Khu làng chiến tranh đã bị đốt cháy 2 lần. Lời khẩn cầu từ Vực Quành... Cho đến giờ, công sức và tiền của ông Nguyễn Xuân Liên bỏ ra để tái lập ngôi làng kháng chiến Vực Quành quả là không nhỏ chút nào. Đó là chưa kể biết bao nước mắt và cả máu của ông Liên đổ xuống để có được ngôi làng toàn vẹn, kỳ tích như hôm nay. Lúc mới vào, ông đã bỏ tiền ra mua gom đất rừng của các hộ dân, sau đó thành lập Cty cho đúng tư cách pháp nhân và lập dự án đầu tư theo đúng trình tự. Theo hồ sơ ông Liên cung cấp thì giấy tờ, thủ tục cần thiết cho việc cấp GCNQSDĐ đã đầy đủ, thậm chí có nhiều văn bản chỉ đạo của lãnh đạo tỉnh Quảng Bình được ông nộp cùng (có giấy biên nhận). Ngày 17-11-2004, UBND tỉnh Quảng Bình đã ra QUYếT định 3931/QĐ-UB phê duyệt quy hoạch chi tiết xây dựng khu du lịch sinh thái - văn hóa Vực Quành tại xã Nghĩa Ninh, TP Đồng Hới với diện tích 13,52 ha do chính ông Phan Lâm Phương lúc đó làm Chủ tịch tỉnh ký duyệt. Tiếp theo, ngày 22-12-2004, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình Phạm Thị Bích Lựa (nay đã nghỉ hưu) ký Quyết định 1790/UB chấp thuận dự án đầu tư khu du lịch sinh thái-văn hóa Vực Quành của Cty TNHH Đại Đồng, Cty được hưởng các chính sách ưu đãi đầu tư của Chính phủ và tỉnh. Trước đó, ngày 19-4-2004, UBND tỉnh Quảng Bình đã có công văn yêu cầu UBND TX Đồng Hới (cũ) và các ngành chức năng tạo mọi điều kiện, hướng dẫn giúp đỡ để ông Liên hoàn chỉnh thủ tục cấp GCNQSDĐ, tránh gây phiền hà ách tắc. Ông Liên bên căn hầm tránh đạn được làm ngay trong nhà dân.  Ngày 1-6-2006, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình Phan Lâm Phương tiếp tục ký công văn gửi Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư, Chủ tịch UBND TP Đồng Hới yêu cầu phối hợp với các ngành, địa phương cơ sở liên quan kiểm tra giải quyết dứt điểm về thủ tục đất đai và có những chính sách hỗ trợ theo đúng quy định.  Thế  nhưng không hiểu vì sao các đơn vị liên quan vẫn không chịu thi hành. Thậm chí ngày 5-9-2008, bà Hoàng Thị Lệ Bình - Phó GĐ Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất TP Đồng Hới đã ra VĂN bản số 22/ĐKQSDĐ báo cáo sự việc với nhiều nội dung không chính xác gây khó khăn cho việc cấp GCNQSDĐ đối với KHU du lịch sinh thái – văn hóa Vực Quành. Từ  những tắc trách khó hiểu này đã gây ra không ít hệ lụy cho khu làng chiến tranh và cá nhân ông Liên. Điển hình là vào năm 2008, một căn nhà rường với rất nhiều hiện vật quý giá bị đốt cháy rụi; tháng 7-2009, một lán chứa hiện vật là 30 thùng đựng đạn cũng bị đốt cháy. Đất đai bị lấn chiếm, cá nhân ông Liên thì bị đe dọa. “Chú xem, đây đa số là hiện vật ngày xưa mà mình đã đem ra trưng dụng gần chục năm rồi chứ ít, giờ là thời điểm cần bảo dưỡng nhưng tiền đâu. Trong khi đó, hiện tại các hoạt động tham quan đều miễn phí, có muốn thu phí cũng không được, sẽ bị phạt ngay” -ông Liên bày tỏ. Câu chuyện giữa chúng tôi và ông Liên luôn bị ngắt quãng bởi cảm xúc lúc nghẹn ngào, lúc bức xúc của ông. Tóc của ông ngày càng bạc hơn. Và trong đôi mắt nhìn xa xăm của ông, tôi nhận thấy có quá nhiều mệt mỏi; dường như sức ông đã kiệt vì những tắc trách không đáng có của một số cơ quan... Hồng Ngọc – Đinh Văn Phúc